Σε έναν ανοιχτό και βιώσιμο προορισμό πολιτισμού, ιστορικής μνήμης, δημοκρατικού διαλόγου και αναψυχής σχεδιάζεται να μεταμορφωθεί το Κυβερνείο Θεσσαλονίκης, το γνωστό «Παλατάκι» της Καλαμαριάς.
Το σχέδιο αναβίωσης του εμβληματικού ακινήτου προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη μόνιμη παρουσία της Βουλής των Ελλήνων στη Βόρεια Ελλάδα, τη φιλοξενία εκθέσεων, συνεδρίων, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθώς και τη διοργάνωση συνεδριάσεων κοινοβουλευτικών επιτροπών.
Παράλληλα, στους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους εξετάζεται η ανάπτυξη μουσικών εκδηλώσεων, φεστιβάλ, εργαστηρίων, επαγγελματικών συναντήσεων και χώρων δημιουργικής απασχόλησης και βραχυχρόνιας εργασίας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ανάδειξη της σχέσης του Κυβερνείου με τη θάλασσα, με τη θαλάσσια πρόσβαση μέσω της προβλήτας να δημιουργεί τη δυνατότητα μιας νέας σύνδεσης ανάμεσα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και την Καλαμαριά.
Τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό παρουσίασε η διευθύνουσα σύμβουλος της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου, Ηρώ Χατζηγεωργίου, στην εκδήλωση «Το Κυβερνείο Αναβιώνει», η οποία πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων.
Όπως υπογράμμισε, το έργο φιλοδοξεί να επιστρέψει ένα ιστορικό κτίριο στην πόλη και στους κατοίκους της, με σεβασμό στο παρελθόν του αλλά και με χρήσεις που θα εξασφαλίζουν τη λειτουργικότητα και την οικονομική βιωσιμότητά του.
Ένας ανοιχτός προορισμός για κατοίκους και επισκέπτες
«Όραμα και στόχος μας είναι η δημιουργία ενός βιώσιμου, λειτουργικού και φιλόξενου στην κοινωνία προορισμού, ενός ζωντανού και ανοιχτού σημείου συνάντησης για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης και της Καλαμαριάς», ανέφερε σύμφωνα με το makedonikanea.gr η κ. Χατζηγεωργίου.
Σύμφωνα με την ίδια, η αναβίωση του Κυβερνείου μπορεί να ενισχύσει τόσο το πολιτιστικό όσο και το οικονομικό κεφάλαιο της ευρύτερης περιοχής, δημιουργώντας πολλαπλασιαστικά οφέλη για την τοπική κοινωνία. Πρόκειται, όπως σημείωσε, για ένα σύνθετο έργο με σημαντικές προκλήσεις, οι οποίες αντιμετωπίζονται σταδιακά, ώστε να ακολουθήσει η τελική φάση της αποκατάστασης και της λειτουργίας του ακινήτου.
Καθοριστικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η συνεργασία της ΕΤΑΔ με τη Βουλή των Ελλήνων και το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο. Η μόνιμη παρουσία της Βουλής στο Κυβερνείο αποσκοπεί στη δημιουργία μιας νέας γέφυρας επικοινωνίας ανάμεσα στον κοινοβουλευτισμό, τους δημοκρατικούς θεσμούς και την κοινωνία της Βόρειας Ελλάδας.
Στο ακίνητο θα μπορούν να φιλοξενούνται εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, επιστημονικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, συζητήσεις, συνέδρια και δράσεις που θα αξιοποιούν το αρχειακό και πολιτιστικό υλικό της Βουλής. Προβλέπεται, επίσης, ειδικά διαμορφωμένος χώρος για θεσμικές συναντήσεις εκπροσώπων του Κοινοβουλίου.
Οι μελέτες και τα επόμενα βήματα
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών, η ΕΤΑΔ προχώρησε στις απαιτούμενες πρόδρομες μελέτες, προκειμένου να καταγραφεί με ακρίβεια η κατάσταση του κτιρίου και οι φθορές που έχει υποστεί. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μελέτες στατικής επάρκειας, αρχιτεκτονική και τοπογραφική αποτύπωση, καθώς και γεωτεχνική και γεωλογική διερεύνηση.
Ταυτόχρονα, εξετάστηκαν παραδείγματα από τη διεθνή αγορά για την αποκατάσταση μνημείων ανάλογης εμβληματικότητας και τοποσήμων που μετατράπηκαν σε ελκυστικούς προορισμούς για κατοίκους και επισκέπτες. Για τον καθορισμό των μελλοντικών χρήσεων συγκεντρώθηκαν οι απόψεις φορέων και θεσμών της πόλης, επαγγελματιών του τουρισμού, ανθρώπων του πολιτισμού, διοργανωτών φεστιβάλ και δημιουργών πολιτιστικών δράσεων.
Σε συνεργασία με χρηματοοικονομικούς συμβούλους μελετήθηκαν διαφορετικά σενάρια λειτουργίας των εσωτερικών και εξωτερικών χώρων. Στόχος είναι οι υποδομές να διαθέτουν την αναγκαία ευελιξία, ώστε να φιλοξενούν διαφορετικές δραστηριότητες και να υποστηρίζουν ένα οικονομικά βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας.
Μετά την ανάδειξη, τον Απρίλιο του 2026, του αναδόχου του διαγωνισμού για τη συνολική μελέτη αποκατάστασης (Ένωση Οικονομικών Φορέων με την επωνυμία «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Α.Ε. ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ - DELTA ENGINEERING Α.Ε. - ΔΙΚΤΥΟ Α.Ε.»), οι σύμβουλοι μηχανικοί και οι συνεργάτες της ΕΤΑΔ προχώρησαν στη διαμόρφωση του κτιριολογικού προγράμματος, με βασική προϋπόθεση τη διατήρηση της ιστορικής και αρχιτεκτονικής ταυτότητας του Κυβερνείου.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει την ολοκλήρωση των μελετών σε καθαρό μελετητικό χρόνο δέκα μηνών και σε πέντε διαδοχικά στάδια: masterplan σε έναν μήνα, προμελέτη σε δύο μήνες, οριστική μελέτη σε τρεις μήνες, μελέτη εφαρμογής σε τρεις μήνες και σύνταξη των τευχών δημοπράτησης σε έναν μήνα. Με την ολοκλήρωση αυτού του κύκλου θα ανοίξει ο διαγωνισμός για την εκτέλεση των εργασιών αποκατάστασης. Από την ανάδειξη του αναδόχου του έργου εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν περίπου δύο χρόνια για την ολοκλήρωση της κατασκευαστικής φάσης και την παράδοση του ανανεωμένου Κυβερνείου.
Οι εσωτερικοί χώροι θα αποκατασταθούν με διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής του κτιρίου.
Τοιχογραφίες, ορθομαρμαρώσεις, ανάγλυφα και ένθετα διακοσμητικά στοιχεία θα συντηρηθούν και θα αναδειχθούν, ώστε το Κυβερνείο να διατηρήσει την επιβλητικότητα του κυβερνητικού παρελθόντος του, αποκτώντας συγχρόνως νέες χρήσεις ανοιχτές στο κοινό.
Σύνδεση με τη θάλασσα και νέες χρήσεις
Το σχέδιο επεκτείνεται και στον περιβάλλοντα χώρο, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως ένα μοναδικό φυσικό και αρχιτεκτονικό σκηνικό στην παραλιακή ζώνη της Καλαμαριάς. Μουσικές εκδηλώσεις, φεστιβάλ, δημιουργικές δραστηριότητες και διοργανώσεις για οικογένειες και παιδιά φιλοδοξούν να μετατρέψουν το ακίνητο σε έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού και εξωστρέφειας.
«Η ίδια η σχέση του με τη θάλασσα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του και πρέπει να γίνει μέρος της νέας του ταυτότητας», τόνισε η κ. Χατζηγεωργίου. Όπως εξήγησε, η αξιοποίηση της προβλήτας και η δυνατότητα θαλάσσιας πρόσβασης μπορούν να αναδείξουν τη μοναδική θέση του ακινήτου και να δημιουργήσουν έναν νέο σύνδεσμο μεταξύ της Θεσσαλονίκης και της Καλαμαριάς.
Κακλαμάνης: Σταθερή παρουσία της Βουλής στη Βόρεια Ελλάδα
Στην ιστορική και θεσμική σημασία του έργου αναφέρθηκε, με βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης.
Υπενθύμισε ότι το Κυβερνείο σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1950 σε έκταση 15 στρεμμάτων, εγκαινιάστηκε το 1960 και συνδέθηκε με διαφορετικές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Το κτίριο χρησιμοποιήθηκε τόσο ως βασιλικό ανάκτορο όσο και ως κατοικία του υπουργού Μακεδονίας–Θράκης, ενώ φιλοξένησε σημαντικές προσωπικότητες της πολιτικής ζωής. Μεταξύ των χαρακτηριστικών στιγμών του ήταν το δείπνο που παρέθεσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στον Γάλλο πρόεδρο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν τον Σεπτέμβριο του 1975.
«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αποκαταστήσουμε ένα διατηρητέο κτίριο. Είναι να του ξαναδώσουμε ζωή, να το επαναφέρουμε στην πόλη και στους ανθρώπους της», επισήμανε ο κ. Κακλαμάνης.
Η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων άρχισε τον Ιούνιο του 2024, με τη Βουλή να σχεδιάζει την ανάπτυξη εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, συνεδρίων και πολιτιστικών ή επιστημονικών εκδηλώσεων. Στις προθέσεις της περιλαμβάνεται και η περιοδική συνεδρίαση κοινοβουλευτικών επιτροπών στο Κυβερνείο, ώστε το Κοινοβούλιο να έρθει πιο κοντά στις τοπικές κοινωνίες, στα πανεπιστήμια και στους επιστημονικούς και παραγωγικούς φορείς της Βόρειας Ελλάδας.
Ο πρόεδρος της Βουλής υπενθύμισε ακόμη ότι το 1997, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, το Κυβερνείο άνοιξε για να φιλοξενήσει έκθεση έργων του Ιταλού ζωγράφου Καραβάτζο. «Είκοσι εννέα χρόνια αργότερα, έχουμε την ευκαιρία να κάνουμε εκείνη την εξαίρεση μόνιμη προοπτική», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αράπογλου: Το Παλατάκι δεν μπορεί να αποκοπεί από το Κόδρα
Την ικανοποίησή της για την πρόοδο των μελετών εξέφρασε η δήμαρχος Καλαμαριάς Χρύσα Αράπογλου, επισημαίνοντας ότι η εμπλοκή της Βουλής ενισχύει τη θεσμική σταθερότητα του εγχειρήματος.
Η ίδια υπογράμμισε, ωστόσο, ότι το Κυβερνείο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά. «Το Παλατάκι δεν βρίσκεται σε ένα νησάκι του Ειρηνικού», σημείωσε, προσθέτοντας ότι πρόκειται για το μοναδικό διατηρητέο κτίριο τέτοιας αρχιτεκτονικής και γεωγραφικής σημασίας στον Θερμαϊκό Κόλπο.
Όπως εξήγησε, το ακίνητο αποτελεί τμήμα του πρώην στρατοπέδου Κόδρα και, επομένως, η αποκατάστασή του πρέπει να «συνομιλεί» με τον πολεοδομικό και φυσικό χώρο που το περιβάλλει. Για τον Δήμο Καλαμαριάς, η αναβίωση του Κυβερνείου συνδέεται άμεσα με τη συνολικότερη αξιοποίηση και προστασία της περιοχής.
Με την ολοκλήρωση του σχεδίου, το «Παλατάκι» φιλοδοξεί να περάσει από τη μακρά περίοδο εγκατάλειψης σε μια νέα εποχή λειτουργίας: ως ένας ανοιχτός χώρος δημοκρατίας, πολιτισμού και συνάντησης, ενταγμένος ξανά στην καθημερινή ζωή της Θεσσαλονίκης και της Καλαμαριάς.
Χαιρετισμό στην εκδήλωση απηύθυναν ο Υφυπουργός Ανάπτυξης, αρμόδιος για την Έρευνα και την Καινοτομία, Σταύρος Καλαφάτης και ο Υφυπουργός Εσωτερικών αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας και Θράκης, Κωνσταντίνος Γκιουλέκας.