Εάν έχετε μια απορία για ένα χωρίο της Βίβλου, μπορείτε να ρωτήσετε έναν ιερέα. Μπορείτε να αναζητήσετε ένα βιβλίο ή να συζητήσετε με κάποιον που μοιράζεται την πίστη σας. Μπορείτε όμως πλέον να κάνετε και κάτι πολύ πιο απλό: να ανοίξετε τον υπολογιστή ή το κινητό σας και να ρωτήσετε τη μηχανή.
Και κάποιοι το κάνουν ήδη.
Δημοσκόπηση του αμερικανικού δημόσιου ραδιοφώνου NPR και της εταιρείας ερευνών Ipsos, σε 1.011 ενηλίκους στις ΗΠΑ, δείχνει ότι το 61% έχει χρησιμοποιήσει κάποιο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης. Ανάμεσα σε αυτούς τους χρήστες, το 15% έχει χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη για να μελετήσει θρησκευτικά κείμενα, το 13% για να δημιουργήσει προσευχές και το 11% για να ζητήσει θρησκευτική ή πνευματική καθοδήγηση.
Τα ποσοστά δεν είναι μεγάλα. Είναι όμως αρκετά για να γεννήσουν ένα ερώτημα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν παράξενο: μπορεί μια μηχανή να γίνει συνομιλητής μας ακόμη και σε ζητήματα πίστης;
Όταν η απάντηση δεν έρχεται από έναν άνθρωπο
Ένας 43χρονος οικοδόμος στη Φλόριντα άκουσε κατά τη διάρκεια μιας λειτουργίας ένα χωρίο από το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Δεν το καταλάβαινε. Στο παρελθόν είχε προσπαθήσει να πάρει απαντήσεις από θρησκευτικούς λειτουργούς, χωρίς να αισθανθεί ότι τις βρήκε. Αυτή τη φορά στράφηκε στην τεχνητή νοημοσύνη και της ζήτησε να του εξηγήσει το συγκεκριμένο κεφάλαιο. Η απάντηση τον βοήθησε να καταλάβει το κείμενο ως ένα μάθημα γύρω από τις επιλογές ανάμεσα στο καλό και το κακό.
Άλλοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να συγκρίνουν διαφορετικές ερμηνείες ενός θρησκευτικού κειμένου. Άλλοι της μιλούν για όσα τους απασχολούν και της ζητούν να τους γράψει μια προσευχή.
Γιατί να απευθυνθεί κάποιος σε μια μηχανή για ένα τόσο προσωπικό ζήτημα; Η ίδια δημοσκόπηση δίνει μια ενδιαφέρουσα εικόνα. Όσοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για δύσκολα προσωπικά θέματα αναφέρουν, μεταξύ άλλων, ότι είναι διαθέσιμη οποιαδήποτε στιγμή, ότι μπορεί να συγκεντρώσει πολλές πληροφορίες και ότι δεν φοβούνται πως θα τους κάνει κριτική.
Ωστόσο, σχεδόν επτά στους δέκα χρήστες δηλώνουν ότι δεν θα ζητούσαν ποτέ από την τεχνητή νοημοσύνη θρησκευτική ή πνευματική καθοδήγηση.
Μια λειτουργία χωρίς ιερέα
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο σε μια ιδιωτική συνομιλία μπροστά σε μια οθόνη.
Τον Ιούνιο του 2023, στην εκκλησία του Αγίου Παύλου στο Φιρτ της Γερμανίας, περισσότεροι από 400 άνθρωποι παρακολούθησαν μια διαφορετική προτεσταντική λειτουργία. Στη θέση του ιερέα υπήρχε μια οθόνη.
Περισσότεροι από 300 άνθρωποι παρακολουθούν τη λειτουργία που δημιουργήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με Τεχνητή Νοημοσύνη, στη Γερμανία, στις 9 Ιουνίου 2023. Το ΤσατGPT (ChatGPT), με διαφορετικές ψηφιακές ανθρώπινες μορφές στην οθόνη πάνω από το ιερό, ανέλαβε επί 40 λεπτά προσευχές, μουσική, κήρυγμα και ευλογία. Τη λειτουργία δημιούργησαν το ΤσατGPT και ο θεολόγος και φιλόσοφος Γιόνας Ζίμερλαϊν από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. (AP Photo/Matthias Schrader)
Ψηφιακές ανθρώπινες μορφές ανέλαβαν σχεδόν ολόκληρη τη λειτουργία, από την υποδοχή και τις προσευχές έως το κήρυγμα και την ευλογία. Ακόμη και η μουσική είχε δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Ο θεολόγος Γιόνας Ζίμερλαϊν που οργάνωσε το εγχείρημα, υπολόγισε ότι περίπου το 98% όσων παρουσιάστηκαν είχε προέλθει από την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Οι αντιδράσεις ήταν αποκαλυπτικές. Κάποιοι είδαν ένα ενδιαφέρον πείραμα. Άλλοι ένιωσαν ότι έλειπαν το συναίσθημα, η προσωπική παρουσία και η ατμόσφαιρα μιας πραγματικής λειτουργίας.
Η πίστη είναι σχέση
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα.
Σε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις, η μελέτη των ιερών κειμένων δεν είναι μόνο μια μοναχική αναζήτηση πληροφοριών. Οι άνθρωποι διαβάζουν μαζί, συζητούν, ανταλλάσσουν ερμηνείες, συμφωνούν ή διαφωνούν και προσπαθούν να καταλάβουν όχι μόνο το κείμενο αλλά και τη σκέψη του ανθρώπου που βρίσκεται απέναντί τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί μέσα σε δευτερόλεπτα να εξηγήσει ένα δύσκολο χωρίο, να συγκρίνει ερμηνείες ή να βοηθήσει στη διατύπωση μιας προσευχής.
Αλλά μπορεί να πάρει τη θέση αυτής της ανθρώπινης συνάντησης;
Ίσως εκεί βρίσκεται προς το παρόν και το όριό της. Μπορεί να προσφέρει πληροφορίες και διαφορετικές ερμηνείες. Το τι θα πιστέψουμε, όμως, και ποιο νόημα θα δώσουμε στην πίστη μας παραμένουν δική μας υπόθεση.
ertnews